CZYTELNIA

/ ZAREJESTROWANIE I POCHÓWEK DZIECKA ZMARŁEGO PRZED NARODZENIEM


INFORMACJE DOTYCZĄCE FORMALNOŚCI NIEZBĘDNYCH DO ZAREJESTROWANIA
I POCHÓWKU DZIECKA ZMARŁEGO PRZED NARODZENIEM

1.      Jeżeli rodzice dowiadują się w szpitalu, że ich dziecko zmarło powinni od razu zastrzec, że chcą odebrać ciało dziecka w celach pochówku. Zgodnie z obowiązującym prawem odbioru ciała dziecka można dokonać wyłącznie za pośrednictwem firmy pogrzebowej.

2.      Zgodnie z ustawą z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688, z późn. zm.), jeżeli urodzenie dziecka nastąpiło w ZOZ, zakład obowiązany jest do zgłoszenia urodzenia do USC na druku, którego wzór określa rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka (Dz. U. Nr 27, poz. 232). Rozporządzenie rozróżnia i definiuje urodzenie żywe oraz urodzenie martwe. Zarówno urodzenie żywe jak i urodzenie martwe podlegają zgłoszeniu, na zasadach określonych w rozporządzeniu oraz ustawie. Ustawa stanowi, iż tylko kompletnie wypełniony dokument pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka włącznie ze spełnieniem wymogu podania płci, ciężaru i długości dziecka umożliwia wystawienie aktu stanu cywilnego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi przygotowanie tego dokumentu jest możliwe bez względu na czas trwania ciąży.

3.      Prawo stanowi, że jeżeli dziecko urodziło się martwe zgłoszenie takiego zdarzenia powinno nastąpić w ciągu 3 dni. Zgodnie z art. 19 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego zgłoszenia urodzenia lub zgonu na piśmie dokonują odpowiednio organy państwowe, zakłady opieki zdrowotnej i inne zakłady oraz lekarze i położne. Zgłoszenia zatem powinien dokonać ZOZ (często nie czyni tego ze zwykłej nieświadomości), lub wydać pisemne zgłoszenie urodzenia martwego dziecka rodzicom, którzy mają 3 dni od narodzin na złożenie pisma do USC miejsca urodzenia dziecka. Wówczas USC sporządza akt urodzenia z adnotacją „dziecko martwo urodzone”. Niewskazanie przez szpital w pisemnym zgłoszeniu urodzenia dziecka martwego danych dotyczących m.in. płci dziecka (wczesne poronienia), uniemożliwia w obecnym stanie prawnym sporządzenie aktu urodzenia z adnotacją: „dziecko martwo urodzone” tym samym USC odmawia rejestracji dziecka.

4.      Wspomniana wyżej odmowa dokonania rejestracji martwego urodzenia dziecka w USC skutkuje brakiem możliwości uzyskania świadczeń związanych z urodzeniem dziecka (np. udzielenie urlopu macierzyńskiego, wypłata zasiłku z tytułu urodzenia dziecka czy wypłata odszkodowań z tytułu posiadanych odpowiednich polis ubezpieczeniowych itp.).

5.      Co zatem mogą zrobić rodzice, gdy nie ma można określić płci dziecka martwo urodzonego? Mogą określić płeć dziecka poprzez wykonanie badań genetycznych tkanek dziecka. Badania te nie są badaniami wykonywanymi standardowo; wykonuje się je wyłącznie na życzenie i koszt osób uprawnionych (rodziców), wnioskujących o wystawienie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka. Wykonanie badań genetycznych dla celów rejestracji martwego urodzenia w USC nie jest świadczeniem zdrowotnym i w związku z tym nie może być finansowane przez NFZ. Koszt takiego badania wynosi ok. 600-700 zł.

6.      W każdym przypadku zgłoszenia urodzenia dziecka przez szpital, gdy nie jest określona płeć dziecka, akt urodzenia może zostać sporządzony w późniejszym okresie po dokonaniu badań genetycznych. W takim przypadku szpital ponownie wystawia pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka martwo urodzonego z określoną płcią dziecka a USC sporządza akt urodzenia dziecka z adnotacją o jego martwym urodzeniu.

7.      Czy lekarze mogą stosować procedurę uprawdopodobnienia płci? Należy stwierdzić, że nie istnieją przepisy prawa, które nakazywałyby pracownikowi podmiotu leczniczego uprawdopodobnienie płci w sytuacji bardzo wczesnej ciąży. Określanie płci dziecka we wczesnej ciąży (kilkutygodniowej) na podstawie odczuć matki należy uznać za niewłaściwe.

8.      Jednocześnie pamiętać należy, iż w ostatnich kilku latach w sytuacjach, w których wpisanie niektórych danych było utrudnione bądź niemożliwe (np. kiedy nie można było określić płci martwo urodzonego dziecka) w przypadku określenia płci, przy wypełnianiu dokumentów potwierdzających urodzenie martwego dziecka, niektóre podmioty lecznicze stosowały uprawdopodobnienie danych i wpisywały prawdopodobną płeć dziecka.

9.      Zastosowanie uprawdopodobnienia płci mogło jednak rodzić obawy przestępstwa poświadczenia nieprawdy, choć w 2009 r. w opinii Ministerstwa Sprawiedliwości sytuacja taka nie wyczerpywała znamion przestępstwa (pismo ministra zdrowia z dnia 8 czerwca 2009 r., znak: MZ-Z-073-17952-1-EW/09, w sprawie martwych urodzeń, skierowane do rzecznika praw dziecka). Uprawdopodobnienie dokonywane było przez pracownika zakładu opieki zdrowotnej, a podstawą takiego działania było np. przeprowadzone badanie USG czy inne badania/obserwacje, które w zakresie określenia płci nie dają 100% pewności i dlatego w ich kontekście używano określenia uprawdopodobnienie. Odnosiło się ono do oceny stanu medycznego, nie zaś do odczuć matki. Obecnie podmioty lecznicze z reguły odmawiają uprawdopodobniania płci, uzasadniając to brakiem odpowiednich przepisów prawa.

10.  Czy można pochować dziecko martwo urodzone bez konieczności rejestracji w USC? TAK! Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych z dnia 31 stycznia 1959 r. (Dz. U. z 2011r. Nr.118, poz. 687) znowelizowana ustawą z dnia 26 maja 2011 r. (Dz. U. z 2011r. Nr. 144, poz. 853) w treści art. 5a stanowi: „W przypadku dziecka martwo urodzonego, bez względu na czas trwania ciąży, dla którego na wniosek osoby uprawnionej do pochowania, o której mowa w art. 10 ust.1, sporządzono kartę zgonu, dla celów określonych w ust. 5 nie jest wymagana adnotacja USC o zarejestrowaniu zgonu”.

11.  Na tej podstawie szpitale wydają na wniosek osób uprawnionych do pochowania dziecka martwo urodzonego kartę zgonu dla celów pochówku, bez adnotacji USC. ZOZ nie ma jednak obowiązku wydawania z urzędu karty zgonu wszystkim rodzicom dzieci martwo urodzonych. Wydanie karty zgonu dla dziecka martwo urodzonego następuje nie z urzędu lecz na wniosek osoby uprawnionej do pochowania. W świetle obowiązujących przepisów żaden rodzic nie może być pozbawiony prawa dokonania pochówku. Należy jednak zdecydowanie podkreślić fakultatywny, a nie obligatoryjny obowiązek wydawania karty zgonu przez szpital dla dzieci martwo urodzonych (zwykle bez określenia płci). W świetle obwiązujących przepisów sporządzenie aktu urodzenia dziecka bez określenia płci jest niemożliwe (o czym było wyżej), natomiast dokonanie godnego pochówku, jak najbardziej.

12.  W sytuacji, gdy osoba uprawniona nie decyduje się sprawić pochówku dziecka martwo urodzonego, a wnioskuje o wystawienie dokumentu pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka martwego w celu uzyskania zasiłku pogrzebowego z ZUS, brak jest podstaw do wystawienia takiego dokumentu. Zgodnie bowiem z art. 78 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227):

·         Art. 78. 1. Zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu.

·         Zasiłek pogrzebowy przysługuje również pracodawcy, domowi pomocy społecznej, gminie, powiatowi, osobie prawnej kościoła lub związku wyznaniowego, jeżeli pokryły koszty pogrzebu. Zasiłek pogrzebowy przysługuje tylko z jednego tytułu.

Podstawa prawna:

  • Ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego z dnia 29 września 1986 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 z późn. zm.),
  • Ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U. z 2012r. poz. 788 tekst jedn.),
  • Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych z dnia 31 stycznia 1959 r. (Dz. U. z 2011r. Nr.118, poz. 687) znowelizowana ustawą z dnia 26 maja 2011r. (Dz. U. z 2011r. Nr. 144, poz. 853),
  • Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego (Dz. U. z 1998 r. Nr 136, poz. 884 ze zmianami),
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka (Dz. U. Nr 27, poz. 232).

Opr. ks. Jarosław Kamiński na podstawie powyższych aktów prawnych i odpowiedzi podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia – z upoważnienia ministra – na interpelację nr 3346 w sprawie formalności niezbędnych do zarejestrowania dziecka martwo urodzonego z dn. 25 kwietnia 2012 r.